سریال مریم مقدس(س)

بازگشت

 

مریم مقدس (س)

شهریار بحرانی

1379

 

 

 

 

 

روزنامه همشهری

   دقت درجزییات و هماهنگی در فضا سازی

   بررسی جنبه های هنر های تجسمی در سریال مریم مقدس (س)

ماهان شریف

 چهارشنبه 12‏‎ دی 1380

 

 اشاره: طراحی صحنه سینمایی اگر چه زیرمجموعۀ هنر سینماست، اما خود به طور مستقل به عنوان یکی از شاخه های هنر های تجسمی محسوب می شود.هنری که ترکیب ظریفی از معماری،نقاشی،مجسمه سازی و گرافیک است.از طرفی یک طراح صحنه نه تنها باید بر اصول هنری برشمرده تسلط داشته باشدبلکه اطلاعات کافی از دوره های مختلف تاریخی و به طور کلی تاریخ هنر،جامعه شناسی و اقتصاد هر دوره ای را بداند و همه هنر و دانش خود را در خدمت سینما قرار دهد. حال با بررسی طراحی صحنه فیلم «مریم مقدس» که نمونه بارزی در این امر محسوب می شود،جنبه های مختلف هنر طراحی صحنه را مورد بازشناسایی قرار می دهیم.

 

    به تجربه ثابت شده در یک مجموعــۀ تاریخی که از سینما یا تلویزیون پخش می شود،طراحی و ساخت صحنه ها و دکورها بیشترین تأثیر را بر بیننده می گذارد.

اگرچه نباید متن فیلم نامه،کارگردانی و توانایی بازیگران را در یک فیلم سینمایی و مجموعه تلویزیونی با قصه تاریخی فراموش کرد،اما به دلایلی،فضاسازی و معماری در یک فیلم عامل تعیین کننده ای در جذب و باور بیننده است.این دلیل بیش از همه به سابقه ساخت فیلم های تاریخی در سینما و تلویزیون بر می گردد،در واقع هر چه یک فیلم با موضوع تاریخی به اصطلاح پر هزینه تر و با امکانات طراحی صحنه و لباس بیشتری باشدو در بازسازی آن دوره تاریخی مـوفقتر باشد،برای تماشاگر قابل قبول تر است.

 

    شاید بتوان گفت از وقتی که «دیوید وارک گریفیث» کمپانی تازه تأسیس یونایتد آرتیست در دهه بیست میلادی را وادار کرد که تمام بودجه سا لانه خود را صرف تهیه فیلم << تعصب >> کند ، بین تماشاگران این دیدگاه شایع شد که هر چه دکور یک فیلم عظیم تر باشد ، فیلم تاریخی واقعی تر است . البته نقطه مقابل این تفکر در نزد بینندگان تئاتر و در شیوه های مدرن نمایش های قرن بیستم شکل گرفته بود . هر چه صحنه ساده تر باشد تمرکز بیننده بر متن و اصل نمایش بیشتر خواهد شد .

 

   بنابر این طراحان صحنه در سینما هنگامی که برای کار در یک فیلم تاریخی دعوت می شدند با یک جریان مداوم و پویا در امر طراحی و اجرای دکورها ، لباس ها و صحنه ها روبه رو بودند .مداوم از آن جهت که هر فیلم تاریخی منبعی برای فیلم بعدی بود و تمامی تحقیقات و مطالعات پیش از خود را در فیلم متجلی می ساخت و پویا بودنش در گرایش بیشتر تهیه کنندگان ، کار گردانان و مردم برای دیدن تاریخ با همه جزئیاتش در سینما بود . مرور تاریخ سینما و برشمردن ویژگی های طراحی صحنه فیلم های تاریخی گواه این مدعاست. در تلویزیون نیز سنت اهمیت دادن به صحنه و دکور در مجموعه های تاریخی همانطور مداوم و پویا وجود دارد ، حتی در تلویزیون ایران که کمتر با استانداردهای جهانی همگام است .

اگر چه شاید تداوم ساخت سریالی تاریخی از مجموعه << سلطان صاحبقران >> تا << مریم مقدس >> یک توام پویا و یکسو نیست ، اما هرچه هست سابقه و تاریخچه دکور سازی و طراحی لباس و صحنه در تلویزیون ایران است و مجموعه تلویزیونی << مریم مقدس >> نقطه عطفی در ساخت و اجرای طراحی و فضای تاریخی  است .

 

     مهمترین ویژگی کار حمید قدیریان و همکاران او در گروه طراحی صحنه و لباس ، تحقیقات جامع تاریخی و یافتن مستنداتی پیرامون دوره تاریخی موضوع فیلم یعنی دو هزار سال قبل و در مکانی به نام اورشلیم است .

به طور کلی طراحی صحنه اگر چه یکی از زیر مجموعه های هنرهای تجسمی تعریف می شود ، اما به خاطر ویژگیهای هنر - صنعت سینما ، تاثیرات مختلفی به خود گرفته است . در هنر طراحی صحنه تمام استعداد و ذوق طراح در واقعی بودن کاری است که می کند ، به طوری که بیننده آنچه را که از فضای فیام می بیند باور کند . هر سر ستون ، کف سازی محوطه ، نقاشی های دیواری و ارتفاع سقفها همگی باید نوعی حس و خال آن دوره تاریخی را در ذهن بیننده متبادر کند . بنابر این یک طراح صحنه نمی تواند همچون یک مجسمه ساز هر چه را احساس کرد و هنری دانست ، بسازد و در صحنه بگذارد ، بلکه باید همچون آن هنرمند در مثلا دو هزار سال قبل فکر کند و با ابزار و امکانات موجود چیزی شبیه آنچه در گذشته بوده دوباره بوجود آورد . به عبارت دیگر دنیای الهام طراح صحنه ، تاریخ واقعی ، فیلمنامه و سبک کاری کارگردان است به اضافه بودجه و ابزارهایی که در اختیار دارد .

 

    گروه طراح صحنه فیلم و سریال مریم مقدس نه تنها تمرکز خود را به ساخت و ساز مکان اصلی فیلم معطوف کرده اند بلکه در فضا سازی محله ها و مکان های بینا بینی نیز دقت نظر داشته اند . متاسفانه در دیگر سریال های تاریخ که در سال های اخیر ساخته شده است کمتر مشاهده می شود که اصل پژوهش و دقت نظر در جزئیات که منجر به فضا سازی مناسب و واقعی فیلم می شود ، طراحی و ساخته شوند . به عنوان مثال ، دقت نظر و تاکید روی جزئیات در کنار هماهنگی اجزا با کل فضا در دو مکان اصلی سریال مریم مقدس قابل توجه است : معبد سلیمان و کوچه محله و بازار اورشلیم . می دانیم معبد سلیمان در دوران << هروت >> به تازگی تمام شده بود و این مکان مقدس ترکیبی از دیدگاه ها ، سنم و تفکرات ملل و ادیان گوناگون بوده است . اصول معماری کنعان ، مصر باستان ، بابل ، پارسی و رومی در کنار عقاید یهودی مجموعه ای را بوجود آورده بوده است که تا امروز سمبل برخورد تمدنها در ساحل شرقی مدیترانه است . از طرفی به خاطر احترامی که یهودیان به پارسیان بعد از آزاد سازی آنها از بابل داشتند ، محوریت معبد سلیمان را بر اصول معماری و نمادهای ایرانیان قرار داده بودند . از این رو کنگره ها ، نشانه گل اصلسی، چرخه گل نیلوفر آبی ، ستون هایی با شیارهای عمودی ، سردرهای کتیبه ای ، حیاط مرکزی ، نقش برجسته و باروهای متقارن کل معبد سلیمان ، برگرفته از معماری پارسیان در دو هزار سال پیش بوده است . وقتی تمام این ظرایف و نشانه ها و به خصوص گل اطلسی را در کار طراحی صحنه فیلم << مریم مقدس >> می بینیم و در می یابیم که طراح ، همانقدر که به ارتفاع واقعی سقف های دکور دثت داشته که به جنس سنگ فرش حیاط معبد سلیمان ، مطمئن می شویم اصل اولیه یک کار خلاقانه که توجه به تحقیق و مطالعه است در این کار صورت گرفته است . چنین برخورد اصولی با طراحی صحنه در کوچه محله های اورشلیم و حتی یک فضای داخلی مانند خانه زکریا نیز رعایت شده است . کهنگی سنگ بنا که اصطلاحا << پاتینه >> می گویند و نشان دهنده قدمت و استفاده زیاد از یک بنا در محله های قدیمی است به خوبی در دکور فیلم مریم مقدس دیده می شود . حتی وقتی وجود سنگ های قدیمی را در خانه و سنگ جدید را در معبد سلیمان متوجه می شویم ، بیشتر به واقعی بودن فضای سریال پی می بریم . در چنین فضایی است که حالا متن فیلمنامه ، تولید فیلم و به طور کلی محتوای سریال بر مخاطب اثر می گذارد .

 

    اگر چه سیمرغ بلورین طراحی صحنه جشنواره فجر به فیلم سینمایی مریم مقدس داده شد ، اما اقدامی نابه هنجار باعث شده لطمه ای جبران ناپذیر به تداوم هنر طراحی صحنه در تاریخ سینمای کشور وارد شود . تخریب و انهدام بخش عمده دکور سریال مریم مقدس و از بین بردن نقش برجسته های این فیلم نا امید کننده و دور از انتظار است . جا دارد شبکه دوم سیما به ابعاد هنری و علمی طراحی صحنه ، لباس و گریم فیلم سینمایی مریم مقدس بیشتر توج=ه کند تا اهمیت کار طراحان و مجریان آن بر بینندگان کنجکاو و مشتاق عیان شود .

 

یک طراح صحنه نمی تواند همچون یک مجسمه ساز هر چه را احساس کرد و هنری دانست ، بسازد و در صحنه بگذارد ، بلکه باید همچون آن هنرمند در مثلا دو هزار سال قبل فکر کند و با ابزار و امکانات موجود در گذشته بوده دوباره بوجود آورد .

 

 

 

 

ماکت :

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

روزنامه فتح

   وقتی دیوارها نفس می کشند

   گفت و گو با عبدالحمید قدیریان طراح صحنه و لباس مجموعه (( حضرت مریم ))

 جمیله عباسی

 چهارشنبه 12‏‎ دی 1380

 

    سال است که مردم اورشلیم (بیت المقدس ) منتظر به دنیا آمدن فرزند عمران و مسیحای موعودند. نوزاد متولد می شود . اما طفل به دنیا آمده دختر است .

برای به تصویر کشیدن این داستان، عبدالحمید قدیریان که از نقاشان انقلاب است و پیش از این در زمینه های گریم ، طراحی صحنه و لباس در سینمای ایران فعالیت داشته ، شهر اورشلیم و معبد سلیمان را در شهرک سینمایی غزالی بازسازی کرده و هم اینک فیلمبرداری فیلم - مجموعه حضرت مریم به طریقه 35 میلی متری و اسکوپ در شهرک سینمایی غزالی در جریان است . طراحی دکور فیلم حضرت مریم اولین کار قدیریان در عرصه فیلم های عظیم تاریخی است . وی در طراحی و ساخت دکور این فیلم از تجربه های تازه ای سود می برد و از کامپیوتر نیز به طور کسترده ای استفاده می کند .

 

با عبدالحمید قدیریان پیرامون طراحی صحنه و دکور فیلم حضرت مریم گفت و گویی انجام د اده ایم که می خوانید .

گروه ادب و هنر

در شهرک سینمایی غزالی شهرها و اماکن تاریخی گوناگونی از جمله کوفه ، مدینه و خیابان لاله زار برای فیلمبرداری فیلم های تاریخی باز سازی شده اند . به تازگی شما برای فیلم - مجموعه حضرت مریم شهرهای اورشلیم ، جلیله ، و معبد سلیمان را در آن بازسازی کرده اید ، از این دکورها بگویید . در چه مساحتی این دکورها زده شده اند ؟

 

   ساخت شهرک سینمایی غزالی مرهون تلاش شادروان علی حاتمی است . ایشان خیابان لاله زار قدیم را در این شهرک برای مجموعه هزار دستان باز سازی کردند که بسیار هم زیباست . بعد از ساخت مجموعه آقای حاتمی دکور فیلم های دیگری هم در شهرک زده شد . فیلم (( امام علی )) که آقای میر فخرایی دکورهای آن را کار کردند و دکورهای بسیار عظیمی از شهرهای کوفه و مدینه ساخته شد که هنوز هم آثار و بقایای آن هست . فیلم گرگ ها ، سربداران ، امام رضا ، امام حسن در دکورهایی که در این شهرک در کنار هم ساخته شد، فیلمبرداری شدند . قبل از فیلم ما ( حضرت مریم ) دکور بزرگی توسط آقای میر فخرایی برای سریال مردان آنجلس در شهرک زده شد که معماری روم بود و داستان آن در فیلادلفیای روم ( یکی از بخش های روم باستان ) اتفاق می افتاد . زمان فیلم ما متعلق به دو هزار سال پیش است . داستان فیلم از تولد حضرن مریم تا تولد حضرت مسیح است . دقیقا دو هزار و شانزده سال پیش چون حضرت مریم حدودا شانزده ساله بوده اند که حضرت مسیح به دنیا می آید . داستان این فیلم در شهرهای اورشلیم که مکان معبد سلیمان و شهر جلیله که محل زندگی حضرت مریم است می گذرد. ما دکور این دو شهر را در مساحت هشت هزار متر مربع در شهرک زده ایم .

 

برای طراحی و بازسازی دکور این فیلم از کامپیوتر به طور وسیعی استفاده کرده اید . در واقع مرحله پیش تولید این فیلم به دلیل استفاده فراوان و مناسب از کامپیوتر به شکل صحیحی طی شده که نتایج مثبت آن قطعا در مرحله اجرا محسوس است . لطفا در این باره صحبت کنید .

   بله در این کار به طور وسیع از کامپیوتر سود برده ایم . تمام دکور و اجزا ساختاری و ساختمانی آن در برنامه سه بعدی کامپیوتر طراحی کردیم و در کنار آن اشل انسانی گذاشتیم . وقتی کارگردان و تهیه طرح ها را در کامپیوتر دیدند توانستند تمام معبد را از زوایای مختلف حتی با نور پردازی های متفاوت و خاص ببینند و توانستند تصمیم بگیرند که این طرح ها را اجرا کنند یا نه . اگر تغییری هم دادند آن تغییر قبلا در کامپیوتر انجام شد و بعد از تایید به اجرا درآمد . مجموعه تحقیقات ما و کار با کامپیوتر حدود چهار ماه طول کشید . این تحقیقات آن چنان پشتوانه کار را قوی کرد که در مرحله اجرا ، در عرض سه ماه معبد سلیمان ساخته شد . تمام عوامل فیلم دقیقا می دانستند می خواهند چه کنند و سرعت کار به شدت بالا رفت .

 

دکورهای فیلم های قبلی در چه مدتی زده شده اند ؟ با توجه به این که شما از مصالح ساختمانی واقعی ، سیمان ، آجر و گچ برای ساخت این دکور استفاده کرده اید چه مدت زمانی برای ساخت این دکور برآورد می شد ؟

   دکورها را معمولا با رابیت و داربست و گچ می سازند . اما ما با مصالح ساختمانی واقعی مثل بتون و آجر دکور را می ساختیم . برای همین برآورد مدت ساخت آن را از مهندسانی که پروژه های بزرگ ساختمانی برای شهرداری انجام داده اند گرفتیم و آن ها زمان ساخت این دکور را یک سال تا یک سال و نیم برآورد می کردند. ما این دکور را سه ماهه ساختیم و این به دلیل طراحی قطعی و کامل آن در کامپیوتر بود . موقع اجرا دقیقا می دانستیم چه باید بکنیم .

این دکور به راحتی می تواند به معابد مختلف تبدیل شود . ما در قسمت های مختلف این معبد لوکیشن های مختلف در آورده ایم .

 

 

چرا اینقدر برای حجم سازی این دکور از فضای منفی یونولیت ها استفاده کرده اید این روش چه ویژگی و امتیازی نسبت به روش قبلی که خود یونولیت حجم ها را می ساخت دارد ؟

   عموما در کاردکور استفاده از یونولیت به صورت مستقیم بوده یعنی طرح را یونولیت کار روی یونولیت می برید و آن را می چسباندند روی دیوار و بعد با بتونه و رنگ افه مثلا سنگ پیدا می کرد . من از منفی یونولیت استفاده کردم یعنی فضای منفی یونولیت را به دیوار چسباندم و گچ کار فضای داخلی آن را از گچ پر کرد و وقتی منفی یونولیت را برداشتیم فرم مثبت یونولیت به صورت نقش برجسته گچی روی دیوار ماند که دوام آن بسیار بیشتر از یونولیت است . در دکورهایی که برای کارهای قبلی در شهرک ساخته شده یونولیت ها توسط باران و باد و پرندگان خورده شده و اثری از بعضی از آنها نیست . به هر حال من برای ساختن نقش برجسته از گچ استفاده کرده ام که تجربه موفق تری است و آسان تر از کار با یونولیت است . در کار با یونولیت یک متخصص یونولیت کار می گذاریم که آن را دوربری کند و روی آن کار کند تا حجمی که می خواهید را بدهد یعنی دو مرحله طی می کند یکی دوربری و دیگری کار با رنگ و بتونه روی آن . در این جا یونولیت بر آن را بریده ، فضای منفی آن را به دیوار نصب کرده ایم و گچ کار داخل آن را پر از گچ کرده و نقش برجسته گچی ایجاد شده است .

 

چه تفاوتی در مرحله بتونه کاری و رنگ آمیزی نقش برجسته یونولیتی و گچی وجود دارد . نتیجه کدام بهتر است ؟ کدام طبیعی تر می شود ؟

   اگر نقش برجسته از گچ باشد در مرحله رنگ آمیزی هم بهتر و راحت تر است . چون نقش برجسته ما هم جنس دیوار می شود و وقتی رنگ خورد به راحتی از یک نقش برجسته با جنس دیوار هم خوانی ندارد مگر این که رنگ جرم دار بزنیم . من اساسا در این دکور از رنگ استفاده نکردم برای رنگ آمیزی از ترکیبی متشکل از قیر ، بنزین و پودر رنگ استفاده کردم . من از تاثیر این ترکیب بر روی گچ استفاده کردم . از خصوصیات مختلف کچ استفاده کردیم که در گچ چند درصد خاک و مخلوط شود و با این ترکیب رنگ شود چه افه ای و چه فرمی را به من می دهد . از رنگی که قشر داشته باشد استفاده نکردم این روش هم مقرون به صرفه است و هم افه طبیعی سنگ را به بناها می دهد ، شما هر استانبولی گچ که درست می کنید درصد خاک و آب آن با دیگری فرق دارد و این تفاوت با ترکیب قیر ، بنزین و پودرهای رنگی که به آن می زنیم نتایج گوناگونی می دهد و رنگ کار دارای سایه روشن هایی می شود که شما انتخاب نکرده اید .

 

عروسکی و مصنوعی بودن برخی از دکورها به شدت در فیام ها نمایان است . این طور که می گویید این مصنوعی بودن به دلیل رنگ های پوششی است . چه چیزی الهام بخش شما در استفاده از ترکیب قیر و بنزین و پودر رنگ به جای رنگ بود ؟

   ما از تکنیک نقاشی دیواری استفاده کردیم که در آن از رنگ پوششی استفاده نمی شود ، چون دیوار نفس می کشد رنگ پوششی را از خود جدا می کند . رنگ دیوار خانه ها که طبله می کند به این دلیل است . در نقاشی دیواری رنگ گچ را پوشش نمی دهد بلکه در گچ نفوذ می کند و آن را به رنگ خود در می آورد . اگر بخواهیم رنگ دکور با توتالیته های گوناگون و طبیعی درآید باید از یک متخصص رنگ و نقاشی استفاده کنیم که بسیاری از دکورها دیوارها رنگ تخت دارند که مصنوعی و مقوایی بودن آن مشخص می شود اما در این جا من به جای رنگ کار یک کارگر ساده آوردم و او قیر را به سطح کار زده است . وقتی کار تمام شد می بینیم که کاملا افه سنگ را دارد و این به خاطر گچ و ترکیبات مختلف آن است . علت مصنوعی بودن دکورها رنگ آن ها است، نوع رنگ آمیزی.  من از رنگ استفاده شناختی کردم . در بسیاری از دکورها می بینیم با این که فرم ها همه درست هستند اما مصنوعی می نمایند و این به دلیل نوع رنگ آمیزی آن ها است .

 

با توجه به این که قوه یهود قوه مهاجری بوده اند آیا معماری ویژه و خاص خود دارند یا خیر ؟ از ساختمان و بنای معبد سلیمان و معماری آن بگویید .

   روایات مختلفی درباره معماری معبد سلیمان وجود دارد . یک پروفسور اسرائیلی یک معبد سلیمان در یک پارک ساخته که قدس الاقداسی که من در این جا ساختم کپی آن است . قوم یهود قوم مهاجری بوده که فرهنگ های روم ، ایران و فینیقیه وارد فرهنگ و معماری آن شده  من مروری بر معماری این سه تمدن داشتم ، معماری معبد یک مجموعه التقاطی است . دلیل این که در حال حاضر یهودیان اسرائیل می خواهند قدس را خراب کنند این است که می خواهند اکتشافات تاریخی کنند . تنها چیزی که از معبد سلیمان قدیمی مانده دیوار ندبه است . معبد سلیمان از سه حیاط تشکیل شده است ، حیاط دارالامم که مردم عامی و پیروان ادیان مختلف می توانستند در آن رفت و آمد داشته باشند . حیاط دارالکهنه که فقط کاهنان و یهودیان می توانستند در آن باشند و حیاط قدس که یک رتبه بالاتر از حیاط های دیگر است و قدس در آن قرار دارد که کل این مجموعه را هیکل سلیمان می گفتند و قدس الاقداس داخل ساختمان قدس بوده . این شهر روی تپه اورشلیم واقع شده و معبد هم روی تپه است که ما در بازسازی آن سعی کردیم با به وجود آوردن اختلاف سطح تداعی تپه اورشلیم را در فیلم داشته باشیم .

 

آیا منابع تصویری و نقاشی از دو هزار سال پیش اورشلیم وجود ندارد . آیا اشیایی که از آن دوره در موزه ها است نمی تواند در شناخت معماری و ترکیب ساختمان ها و بناهای آن دوره کمک کنند .

   هیچ تصویر و نقاشی به صورت استناد تاریخی دقیقی درباره معماری آن دوره وجود ندارد . در موزه ها اشیایی از آن دوره هست ولی راجع به معماری اورشلیم و معبد سلیمان در دو هزار سال پیش چیزی وجود ندارد . در یکی از روایات مسیحی آمده که به دلیل نفرین حضرت مسیح اثری از معماری آن دوره باقی نمانده است . حضرت مسیح نفرین می کند که در معبد سنگ روی سنگ بند نشود و همین هم در سی سال بعد در اثر جنگ داخلی اتفاق می افتد و معبد نابود می شود . بنابراین درباره معبد منابع تصویری وجود ندارد اما توصیفات تاریخی وجود دارد. در این توصیف ها معبد سلیمان شرح داده که این معبد از چند حیاط تشکیل شده . زن ها تا چه نقطه ای می توانستند وارد آن شوند ، مردان چه می کردند و پیروان ادیان مختلف چگونه عبادت می کردند . مثلا در توصیف قدس الاقداس گفته می شود آن چنان مقدس بوده که فقط سالی یک روز و یک نفر می توانسته وارد آن شود، طوری مقدس بوده که حتی برای تعمیر خرابی آن کسی نمی توانسته وارد آن شود، از سقف سوراخی ایجاد می کردند و آویزان می شدند و تعمیرات را انجام می دادند .

 

یعنی در حالی که در فضا معلق بودند کار تعمیر انجام می دادند ؟

   بله به طوری که در هوا معلق بوده اند کار می کرده اند و چون نباید شخص متخصص غیر یهودی باشد یهودیان می رفتند متخصص می شدند و بعد می آمدند معبد را تعمیر می کردند . ما بر اساس توصیفات این چنینی که در کتاب ها است معبد را باز سازی کردیم . به هر حال یهود معماری مشخصی ندارند و ما نمی توانیم با استناد به ویژگی و مشخصه خاصی بگوییم این ستون، ستون یهودی است .