۱۳۹۴/۷/۵
قدیریان در گفت‌وگوی تفصیلی با پایگاه خبری حوزه هنری:
رابطه فرهنگی ایران و عراق بعد از ۴۰ سال رسما كلید خورد؛ مسوولان عراقی به رویكرد حوزه هنری در هنر علاقه دارند

مدیر دفتر مطالعات كاربردی حوزه هنری گفت: در نمایشگاهی كه با آقای قورچیان در عراق برگزار كردیم، قدرتمندی زبان هنر را به عینه دیدیم؛ كاش به این حقیقت برسیم كه با زبان فرهنگ و هنر بهتر از زبان سیاست می‌توان تاثیرگذار بود.

به گزارش خبرنگار پایگاه خبری حوزه هنری، شهریورماه سال جاری اتفاق مهمی در حوزه مراودات بین المللی فرهنگی بین دو كشور ایران و  عراق رقم خورد؛ برای نخستین بار به صورت رسمی و بر مبنای پروتوكل فرهنگی امضا شده بین مسوولان فرهنگی این دو كشور، دو هنرمند ایرانی «عبدالحمید قدیریان» و «كیومرث قورچیان» از هنرمندان شناخته‌شده انقلاب اسلامی در عراق حضور یافتند و نمایشگاه و كارگاه‌هایی از آثارشان برگزار كردند. آنچه در ادامه می‌آید گفت‌وگوی تفصیلی پایگاه خبری حوزه هنری با عبدالحمید قدیریان نقاش، طراح صحنه و مدیر دفتر مطالعات كاربردی حوزه هنری درباره این اتفاق و مشاهداتش از اقبال مردم و مسوولان عراق از هنر و هنرمندان معاصر ایرانی است؛ قدیریان معتقد است با نمایشگاه مشتركی كه با كیومرث قورچیان در عراق برگزار كرده، رابطه فرهنگی و هنری بین این دو بعد از 40 سال رسما كلید خورده است.

پایگاه خبری: آقای قدیریان برنامه حضور شما و آقای قورچیان در عراق برای برگزاری نمایشگاه آثار تجسمی از كجا شروع شد و چطور این شرایط فراهم شد؟

بعد از پروتوكل فرهنگی كه بین ایران و عراق به امضای مسوولان فرهنگی دو كشور رسید، تصمیم هر دو طرف این بود كه این حركت با یك برنامه فرهنگی هنری شروع شود، برگزاری نمایشگاه مشترك من و آقای قورچیان حركت آغازین آن اقدام بود. 

یعنی با این نمایشگاه بعد از 40 سال، رابطه فرهنگی و هنری بین دو كشور ایران و عراق رسما كلید خورد. به عبارت دیگر این نمایشگاهی كه ما داشتیم و هر كدام 15 اثر را برای نمایش به عراق بردیم، بعد از 40 سال ركود بین روابط ایران و عراق در حوزه فرهنگ و هنر، یك شروع تعاملی فرهنگی هنری رقم خورد كه امیدوارم بازتاب مثبت آن را در دراز مدت مشاهده كنیم.

به خاطر نیازهای فرهنگی عراق، مسوولان فرهنگی این كشور علاقه داشتند كه ارتباط هنری‌شان را با حوزه هنری برقرار كنند؛ چون آنها حوزه هنری را یك نهاد انقلابی می‌دانند و اینطور تصور می‌كنند كه حوزه هنری می‌تواند برای مشكلات فرهنگی امروز عراق كارساز باشد. به همین دلیل با حوزه هنری تماس گرفتند و حوزه هنری هم از ما دعوت كرد در این اقدام شركت كنیم و مااین دعوت را لبیك گفتیم و انجام وظیفه كردیم.

پایگاه خبری: در چهل سال اخیر هیچ حركت مشترك فرهنگی بین ایران و عراق شكل نگرفته بود؟

به طور رسمی و دولتی خیر. شاید عده‌ای به طور خصوصی چنین برنامه‌هایی را برگزار كرده باشند ولی در 40 سال گذشته این اولین ارتباط رسمی هنری بین ایران و عراق بوده است. به همین دلیل استقبال مسوولان فرهنگی و هنری عراق از ما خیلی خوب بود و مسوولان وزارت فرهنگ عراق اظهار ارادت ویژه‌ای به فرهنگ و هنر ایرانی داشتند و مشتاق بودند كه فرهنگ غنی ایرانی در آنجا مطرح و بازخوانی شود.

آن‌ها این نمایشگاه را یك شروع خوب می دانستند و منتظرند كه هنرمندان ایرانی این راه را ادامه دهند؛ مخصوصا در حوزه موسیقی؛ مثلا، معاون وزیر فرهنگ عراق بسیار ابراز علاقه نسبت به موسیقی ایرانی داشت و منتظر سفر هنرمندان موسیقی ایرانی به آنجا می باشد.

پایگاه خبری: به نظر خودتان كه در عراق حضور داشتید، این حركت‌ هنری بین ایران و عراق چه كاركردهای فرهنگی می‌تواند داشته باشد؟

این اتفاق، اتفاقی بود كه كمبود آن واقعا احساس می‌شد، به خصوص با توجه به حملات دشمنان مشترك ما در منطقه كه در سالهای اخیر خیلی شدت گرفته است، برگزاری این چنین برنامه‌ها واقعا تاثیرگذار است. 

متاسفانه نگاهی كه مسوولان ما به حركات دشمنان امثال داعش و جریانات تكفیری دارند، در وهله اول یك نگاه نظامی و نهایتا نگاه سیاسی است و جای جبهه فرهنگی واقعا در این میان خالی است. البته وجود آن دو جبهه كاملا لازم و ضروری است و ما در دو جبهه نظامی و سیاسی خوب عمل كرده‌ایم، ولی این دو جبهه كفایت نمی‌كند، فقط ممكن است وقوع اتفاقات ناگوارتر را عقب بیندازد نه اینكه مشكل را به طور بنیادین حل كند. حل این معضل با كار فرهنگی میسر خواهد بود. دشمنان ما، با مطالعات زیادی كه داشته‌اند به این واقعیت رسیده‌اند كه در مقابل نظام جمهوری اسلامی باید فكر و ایده علم كنند و داعش در اصل بروز این تصمیم است. یعنی داعش در اصل یك ایده است و باید با آن فرهنگی مقابله كنیم. داعش یك تفكر است نه اینكه صرفا یك گروه نظامی و یا یك گروه تروریستی باشد كه بتوانیم با جنگ، آن را ریشه كن كنیم. داعش یك تفكر ریشه‌دار است كه ریشه آن به صدر اسلام برمی‌گردد و باید در مقابل آن كار فرهنگی انجام داد.

بچه‌های ما در عرصه‌های سیاسی زحمت می‌كشند و به كشورهای منطقه مشاوره می‌دهند و همین مشاوره‌ها باعث شده بسیاری از دشمنان كشورهای منطقه را پس بزنند تا كمربند امنی در منطقه ایجاده شود كه جای تقدیر دارد. اما باید بدانیم كه این فعالیتها تولید زمان می‌كند تا نیروهای فكری بتوانند از این زمان و فرصت استفاده كنند و با تزریق معرفت الهی و با ابزار هنر برای ریشه‌كن كردن تفكر داعش و تكفیر اقدام كنند.

در این حضوری كه ما در عراق داشتیم وقتی با مردم و مسوولان عراقی صحبت می‌كردیم، آن‌ها هم به ما می‌گفتند كه باید به داعش به عنوان یك تفكر نگاه كنید، نه یك گروه نظامی. همچنین آن‌ها خیلی امید دارند كه حضور فرهنگی ما در عراق بتواند تحولی ایجاد كند و مجموعه‌ای از مشكلات آنها در این زمینه حل كند. مثلا مشكل وحدت در عراق یك مشكل ریشه‌ای است كه نیاز به كار فرهنگی بنیادین دارد؛ چنین مشكلاتی واقعا با انتقال فرهنگ، قابل حل است. این نمایشگاه در اصل شروع چنین حركاتی است. من هم امید دارم و هم توصیه می‌كنم كه این نوع برنامه ها واقعا با فكر و نه صرفا به خاطر رفع مسوولیت ادامه پیدا كند، زیرا جامعه عراق و كشورهای منطقه به آن نیاز مبرم دارند. ان شاء الله در این رابطه اتفاق‌های خوبی بیفتد.

نكته مهمی كه مایلم در اینجا بگویم این است كه مردم عراق چون نسبت به سیاسیون خود بی‌اعتماد شده‌اند، نسبت با همه چهره‌های سیاسی بی اعتماد هستند، و حرف سیاسیون را اگر هم بشنوند اجازه نمی دهند تا به قلبشان نفوذ كند، ولی گاردشان در مقابل هنرمندان باز است. یعنی همان حرفی را كه سیاسیون میخواهند بزنند، اگر هنرمندان بزنند آن‌ها با كمال میل می‌پذیرند ولی اگر همان حرف را سیاسیون بزنند از آن‌ها نمی‌پذیرند. البته تا حدودی در همه جا همین گونه هست و جهانی است، ولی در مورد مردم عراق این موضوع به خاطر اتفاقاتی كه در این كشور افتاده خیلی روشن‌تر و واضح‌تر است. بد نیست كه مسوولان ما به این موضوع توجه كنند.

پایگاه خبری: مواجه مردم با نمایشگاه و شما هنرمندانی كه بعد از این همه سال در آنجا كار هنری انجام می‌دهید چگونه بود؟ 

ما یك نمایشگاه و یك وركشاپ در وزاررت فرهنگ عراق داشتیم كه با حضور مدیران و مسوولان و مدعوین ویژه‌ برگزار شد. بعد همان نمایشگاه را به یك مكان مردمی منتقل كردیم تا با هنرمندان مردمی هم ارتباط بگیریم. این مكان جای خاصی بود؛ در بغداد یك محوطه و فضایی هست كه جمعه‌های هر هفته هنرمندان و مردم از صبح تا حدود ساعت 2 بعدازظهر گرد هم جمع می‌شوند و فضایی را می‌سازند كه نظیر آن را ما در كشورمان نداریم، متاسفانه. این اتفاق در همان فضای ناامن بغداد می‌افتد و نیروهای امینیتی خود را موظف می‌دانند كه تدابیر امنیتی برای حفظ سلامت شركت‌كنندگان بیندیشند. در این فضا كه بسیار هم شلوغ می‌شود هنرمندان و مردم زیادی می‌آیند و یك ارتباط بسیار مفید شكل می‌گیرد؛ گروههای مختلف هنری اعم از موسیقی، سرود، تئاتر خیابانی، نقاشی، عكاسی، مجسمه‌سازی، سنگ‌تراشی، سفال‌گری، شعر و... می‌آیند و در جایی شبیه به یك باغ موزه كه ساختمان قدیمی‌ای هم دارد جمع می‌شوند، باغ نسبتا زیبایی در كنار دجله فضای هنری خیلی خوبی ایجاد كرده است. مهمترین نكته درباره آن این است كه در این مكان تبادل آثار و فكر صورت می‌گیرد و هنرمندان هنرشان را ارائه می‌كنند و گاه هم ممكن است آثارشان را به فروش برسانند. این فضا به طور بالقوه یك پتانسیل خوب فرهنگی را برای آن‌ها ایجاد كرده است تا همه اهل هنر و فرهنگ آزادانه با هم تعامل كنند. اینكه می‌گویم «آزادانه» واقعا اینگونه است و آثار هنری بدون هیچ محدودیتی ارائه می‌شود و دولت هیچ نقشی در برگزاری این فضا ندارد و كاملا مردمی صورت می‌گیرد. مثلا ما هم گروههای نوپای هنری را دیدم و هم گروههای خیلی حرفه‌ای بودند كه آثار‌شان را ارائه می‌دادند.

نكته مهمی كه در آنجا جلب توجه می‌كرد این بود كه بحث‌های زیادی در آن فضا صورت می‌گرفت، ولی هیچ كدام از این بحث‌ها رویكرد سیاسی نداشت كه بخواهد فضا را آلوده كند. ما ندیدیم كه بحث‌های جنجالی  سیاسی در آن فضا ایجاد شود، گویا همه آمده بودند با آثار هنری ارتباط برقرار كنند و هدفشان به هیچ وجه تشكیل یك میتینگ سیاسی نبود. متاسفانه در كشور ما به محض اینكه چنین اجتماعی از هنرمندان شكل می‌گیرد گروه‌های سیاسی می‌آیند و فضا را آلوده می‌كنند و نمی‌گذارند هنرمندان با پاكی و صداقتی كه دارند یك گفتمان لطیف هنری را بین خود و مردم ایجاد كنند. 

به هر حال ما در آن فضا نمایشگاه مان را برگزار كردیم. آنقدر فضا مناسب بود كه یك وركشاپ هم شكل گرفت و من و آقای قورچیان تابلو گذاشتیم و شروع به كار كردیم. آقای قورچیان كه از هنرمندان قدیمی و بسیار خوب ما هستند یك نقاشی خیلی خوب كشیدند و جمع زیادی از هنرمندان و هنردوستان عراقی دور ایشان جمع شدند و من كه از دور نگاه می‌كردم، واقعا از این صحنه لذت می‌بردم كه حضور یك هنرمند ایرانی چه جذابیت و كششی در مردم عراق ایجاد كرده است؛ فضایی كه معلوم بود همه آن‌ها با اشتیاق و با دلشان به كار آقای قورچیان نگاه می‌كنند و با ایشان تعامل می‌كردند؛ به دور از آلودگی های سیاسی و گروهكی.

در آن فضا مردم ارتباط خوبی با ما داشتند و ما واقعا احساس صمیمیت می‌كردیم. من در كشورهای مختلفی با مردم ارتباط داشته‌ام و احساس صمیمیت كرده‌ام، ولی این صمیمتی كه در عراق احساس می‌كردیم خیلی برایم شیرین بود و علت آن فضایی بود كه در آنجا جمع شده بودیم. بارها آرزو كردم كه كاش یك فضا شبیه به آن فضایی كه در آنجا بود در كشور ما شكل بگیرد؛ به عبارت دیگر آرزو كردم كه سیاسیون ما، دست از سر هنرمندان بردارند و بگذارند هنر و هنرمندان كارشان را بكنند. تا یك فضای امن هنری برای گفتمان دل و احساس ایجاد شود كه این بسیار كارساز است و فرهنگ را ارتقا می‌دهد.

پایگاه خبری: تا چه حد در جریان شرایط هنرهای تجسمی كشور عراق قرار گرفتید؟ 

سیستم آكادمی هنرهای تجسمی كشور عراق منطبق با آكادمی هنرهای تجسمی كشور روسیه است، یعنی چه از نظر ساختار و چه از نظر نوع نگاه و فرم و محتوا متاثر از هنرمندان هنرهای تجسمی روسیه هستند. چون  از نظر گرایشات سوسیالیستی هم كه در سالهای گذشته عراق و دوره صدام وجود داشته تحت تاثیر روسیه بودند این بر هنر آن‌ها تاثیر گذاشته است. 

یك خاطره جالب كه از آنجا دارم این است كه در وركشاپ‌ شروع به كشیدن نقاشی كردم و تابلویی كشیدم، یكی از منتقدان هنری عراقی كه به دعوت انجمن هنرهای تجسمی در آنجا بود در مورد آثار خلق شده توسط هنرمندان ایرانی و عراقی صحبت كرد او در باره نقاشی من به هنرمندان و علاقه‌مندان حاضر گفت كه «آقای قدیریان با اثرش می‌خواهد ما را به آسمان دعوت ‌كند»! دقیقا كلمه «آسمان» را چندین بار به كار برد كه من عموما در صحبت‌هایم تكرار می‌كنم و بر آن تاكید دارم. جالبی این موضوع آنجا بود كه بدون اینكه من كلمه‌ای با ایشان حرف زده باشم او كلمه آسمان و دعوت به آسمان را چندین بار به كار برد؛ او گفت كه «آقای قدیریان بر طبق جهان‌بینی‌ای كه دارد، آسمان را برای بشر تجویز می‌كند». این برام جذاب بود كه یك اثر هنری بدون اینكه هنرمندش حرفی زده باشد، فقط به صرف فرم و رنگ، كل آن مفهومی كه می‌خواستم القا كنم القا شده بود. این نشان دهنده قدرتمندی زبان هنر است. مخصوصا در هنرهای تجسمی كه زبانش، زبان تصویر است و از نفوذ بالایی برخوردار است، زبان تصویر، زبان جهانی است و ما به راحتی می‌توانیم با این زبان با مردم همه كشورهای دنیا مخصوصا كشورهای اسلامی ارتباط برقرار كنیم. امیدوارم هر چه زودتر به ضرورت این مهم برسیم.