۱۳۹۶/۴/۱۰
تفاوت هنر دینی و غیر دینی به ارتفاعی است که هنرمند از دنیا می‌گیرد

متن مصاحبه در پایگاه خبری حوزه هنری

سرویس : هنر های تجسمی

عبدالحمید قدیریان درباره رابطه هنر و نیایش تاکید کرد: تفاوت هنر دینی و غیر دینی به ارتفاعی است که هنرمند از دنیا می‌گیرد و به مقداری که هنرمندان از دنیا فاصله می‌گیرند و به سمت آسمان‌ می‌روند، اثر هنری‌شان به هنر دینی نزدیک‌تر می‌شود.

این چهره شاخص هنر انقلاب و نقاش پیش‌کسوت در گفت‌و‌گو با خبرنگار پایگاه خبری حوزه هنری در زمینه رابطه میان هنر و نیایش در پاسخ به این سؤال که «هنر چقدر می‌تواند در بیان نگاه عرفانی محمل مناسبی باشد؟» اظهار کرد: در تولیدات هنری مهم‌ترین عنصر، جایگاه هنرمند است و اینکه او از چه منظری به عالم و اشیاء موجود در آن نگاه می‌کند و تلاش می‌کند نسبت خود را با نظمی که در عالم حکم‌فرماست فهم کند و در نهایت آن را به تصویر بکشد، بنابراین جایگاه جهان بینی در تولید اثر هنری بسیار حائز اهمیت است و در هر مکتب و مرامی همین‌گونه است، چه تولید آثار دینی و چه آثار غیر دینی فرقی نمی‌کند. در اصل یک هنرمند قبل از اینکه اثرش را تولید کند، انتخاب می‌کند که از چه ارتفاعی به عالم نگاه کند.

وی تاکید کرد: در بحث هنر دینی، معیار «آسمان» است و تفاوت هنر دینی و غیر دینی در واقع مربوط به ارتفاعی است که هنرمندان از دنیا می‌گیرند و به همان مقداری که از دنیا فاصله می‌گیرند، به سمت آسمان‌ها می‌روند و در نهایت اثر هنری ایشان به جنس دین نزدیک‌تر می‌شود. هنرمندی که آشنا به ادعیه باشد به همان میزان که درگیر دعاها و نیایش می‌شود، به همان اندازه از دنیا کنده می‌شود و ارتفاع می‌گیرد. به عبارتی دعا و نیایش با تولید اثر و هنر دینی رابطه مستقیم دارند؛ چرا که به مقداری که ما تلاش کنیم با خداوند ارتباط بگیریم و خودمان را به سوی آسمان پرواز دهیم، طبیعتاً طعم اثر هنری‌مان عوض خواهد شد و جنسش آسمانی می‌شود و برعکس هرچه به سمت دنیا بیاییم جنس هنرمان به سمت غیرالهی و شیطانی می‌رود.

این هنرمند نقاش همچنین توضیح داد: نیایش یک رفتار است که براساس تفکر ایجاد می‌شود و با توجه به اراده هنرمند و فهمش انجام می‌شود، در اصل آنچه مهم است روح است. به تعبیر دیگر مهم این است که روح ما در کجای عالم قرار بگیرد. به نظر من نیایش عملی است که روح ما را پرواز می‌دهد و جا به جا می‌کند و می‌تواند منظر ما را ارتقا بدهد.

وی در ادامه همین بحث درباره اینکه چطور می‌شود به نحوی در هنر کار کرد که رابطه میان نیایش و هنر، ایدئولوژیک زده نشود، بیان کرد: نیایش و عبادت در واقع جنس نگاه را برایمان مشخص می‌کند. وقتی شما وارد مصداقی می‌شوید و راجع به موضوعات مذهبی و دینی صحبت می‌کنید، ممکن است شعارزدگی اتفاق بیفتد ولی در اصل ارتقا هنرمند لزوما به شعارزدگی منتهی نخواهد شد؛ چون هنرمند در مباحث نیایشی و عبادی نوع نگاهش را با نظمی که در عالم است، تنظیم می‌کند.

وی افزود: به عنوان مثال، نقاشان زیادی بر روی صورت انسان کار کرده ­اند ولی آن آثار با هم متفاوت است و این به دلیل تفاوتی است که ایشان در ارتفاعشان از دنیا و به تبع آن، دیدشان از انسان دارند. از این روست که منتقدین لایه های نهفته اثرهنری را شکافته و بررسی می کنند. هنرمند چه آگاهانه و چه ناخودآگاه با بکار گیری نوع ترکیب­ بندی و رنگ‌آمیزی و.... در اثرش مخاطب را به فضا و حال و هوایی دعوت می­کند که بر او حاکم است و این معلول جایگاهی است که هنرمند در آن قرار دارد. از این روست که یک هنرمند می تواند با تصویر کردن یک پرتره حال و هوایی الهی و یا شیطانی در مخاطب خود ایجاد کند. به عبارت دیگر دعا و نیایش در اصل جنس اثر هنر را مشخص می‌کند، نه موضوعش را. شعارزدگی در کار زمانی اتفاق می‌افتد که ما مفاهیم دینی را به عنوان موضوعی برای بیان استفاده می­ کنیم.

قدیریان در بخشی دیگر از این گفت‌و‌گو ارزیابی‌اش از تفاوت میان هنر متعهد و دینی و هنر غیرمتعهد را این‌گونه عنوان کرد: هنرمند همیشه متعهد است. ولی آنچه اهمیت دارد این است که به چه کسی تعهد دارد، متعهد به کی؟ تعهد یک هنرمند ممکن است تعهد نسبت به یک حزب، یا سفارش‌دهنده اثر و یا هر فرد دیگری باشد. ولی تعهدی که شما از آن سوال کردید، منظورتان تعهد نسبت به خداوند است. همه ما انسان‌ها متعهد هستیم و نزد خداوند تعهد داریم. بر طبق آیات قرآن خداوند از ما تعهد گرفته که در عالم ذر برای برپایی حکومت الهی و مستقر شدن اراده الهی در دنیا همت کنیم و این یک تعهدی است که بشریت داده است. البته ممکن است برخی به این تعهدشان اعتنا نکنند. بنابراین هنر دینی در اصل از جنس هنر متعهد نسبت به خداوند است. اگر بخواهیم به عنوان یک هنرمند در قالب هنر، تعهدمان را نسبت به خداوند انجام بدهیم، باید عناصر و نیروهای آسمانی را در آثارمان مستقر کنیم، تا در نهایت جنس تصویرمان آسمانی ‌شود.

وی تاکید کرد: نیایش باعث می‌شود تا ارتفاع ما نسبت به دنیا افزوده شود و هر اثر هنری در خود بیانگر جایگاه هنرمند است. اهل فن می توانند تشخیص دهند که در زمان خلق این اثر هنری، ارتفاع هنرمند نسبت به دنیا چه میزانی بوده است.